Televizyon, sosyal medya yada sinema da illaki “Kaos Teorisi veya Kelebek Etkisi” isimli teorileri hepimiz bir yerlerden duymuşuzdur. Kaos teorisi ilk olarak 1975 yılında James Yorke tarafından keşfedildi. Dünyanın tahmin edilebilir bir kalıp izlemediğini ve beğensek de beğenmesek de kaos hayatımızın bir parçası olduğunu bizlere gösterdi. Değişimin meydana geldiği küçük alanlar var ve bazı olayların etkilerini tahmin etmek neredeyse imkansız.
Kaos teorisi genellikle matematik veya fizik ile ilişkilidir fakat çoğu zaman bu bilimlerin günlük yaşamımızı doğrudan etkilediğini unutuyoruz. Herkes biraz belirsizliğe tahammül edebilir. Ancak çoğunlukla istikrarı tercih ediyoruz. İki kere ikinin dört olduğunu bilmekten hoşlanıyoruz. Bugün sahip olduklarımızın yarın orada olacağını düşünmek bizim için rahatlatıcı. Her şeyin kontrolümüz altında olduğunu hissettiriyor.
Ancak, kaos teorisi veya kelebek etkisi bizi yadsınamaz bir gerçek hakkında farkında kılar. Yaşamın ritmi, bir saatin pilinin ne zaman bitip duracağı gibi tahmin edilemez ve bunun gibi çevremizde öngörülemeyen ve kontrol edilemeyen birçok şey var. Bizde Ovvah ekibi olarak bu yazımızda sizlere Kaos Teorisi veya Kelebek Etkisi isimli teoriyi geniş bir yelpazede ele alacağız. Hadi başlayalım.
Kaos teorisi: Doğa tahmin edilemez
Kaos teorisi bize bir olayın sonucunun farklı değişkenlere bağlı olduğunu söyler. Değişkenlerin sonucu nasıl etkilediğini her zaman tahmin edemeyiz. Her zaman bir hata payı, bir değişim alanı, son anda her şeyi değiştiren bir durum vardır. Bazen küçük bir değişiklik büyük bir etki yaratır ve tüm planı kaotik yapar. Bu nedenlerden doğa tahmin edilemezdir.
Bazıları kaos teorisinin modern matematiğin en büyüleyici alanlarından biri olduğuna inanmaktadır. Çünkü öngörülemeyen şeyi tahmin etmeye çalışan genelde bilimdir. 1961’de Edward Lorenz zamanı tahmin edebilecek bir bilgisayar yaratmaya çalıştı . Süreç boyunca, tüm sistemin öngörülemeyen davranışlar sergilemeye başladığını gözlemledi. Bunun nedeni bir sayı yuvarlama hatasıydı. Daha sonra, bu deney Lorenz’in kelebek etkisini tanımlamasına yardımcı oldu.
Kaos: Sürekli yoldaşımız
Kaos sadece doğayla sınırlı kalmaz. Ayrıca hava tahminlerinde ve hatta biyolojide de vardır. Her an, tahmin edilmezliğin altın ipliği iğnenin başına girebilir. Böylelikle günlük olarak etrafımızda farketmediğimiz bir sürü kaotik şey oluyor. Kaos ekonomi, termodinamik, astronomi ve hatta psikolojide de el altında hareket eder.
Bugün, beyindeki herhangi bir küçük değişimin, bir nörotransmitterin tekleme gibi, davranışlarda ciddi değişikliklere yol açabileceğini biliyoruz. Ayrıca, kaos teorisi psikiyatri için de geçerlidir. Reçeteli bir ilacın hastayı tahmin edilemez şekilde etkilediği zamanlar vardır.
Kaos teorisini günlük yaşamda nasıl tolere edebiliriz?
Hepimiz kaostan kaçınmaya çalışıyoruz. Kendimizi güvende hissetmenin tek yolu bu. Öngörülebilir, korkmadan evden çıkmamızı sağlar. Yaşamlarımızı ve geleceğimizi güvenle yaratmamızı sağlar. Ancak, kaos teorisinin babası James Yorke, planı istediğiniz zaman değiştirmeye hazır olmanız gerektiğini söylüyor.
Teori ile aynı başlığı taşıyan kitabında, çıplak gözle her şeyin tahmin edilebilir göründüğünü söylüyor. Ancak herhangi bir anda, beklemediğimiz garip veya kaotik bir şey ortaya çıkıyor. Sonra, olayı kabul etmekte ve anlam vermekte zorlanıyoruz. Böyle durumların yaşanmaması için kaosun ortaya çıktığı anda tepki vermeye hazır olmalıyız. Bunun içinde her zaman “B” planımızın olması gerekiyor. Genelde başarılı ve mutlu olan insanlar, her zaman bir “B” planı olan insanlardır.