Takvimler, hayatta kısıtlı olan zamanımızı daha sistemli hale getirerek kullanma ve belirleme ihtiyacından doğmuştur. Bozkırlarda göçebe hayat tarzını benimseyen Türkler, ekip biçme zamanını belirlemek; yazın yaylaya, kışın kışlağa birlikte göç edebilmek için, temel olarak gök cisimlerinin hareketine ve gökle ilgili olaylara bakarak takvimler yapmış ve zamanı sistemli halde kullanmaya başlamışlardır. Bir müddet sonra “ 12 Hayvanlı Türk Takvimi ”ni oluşturmuşlardır. Bu takvim Türk boyları arasında yaygın olarak kullanılmıştır ve hala daha da kullanılmaktadır.
12 Hayvanlı Türk Takvimi Özellikleri
Türk boyları arasında kullanılan “12 Hayvanlı Türk Takvimi”nin, “müçe / müçel / müçöl / müşel”adı verilen 12 yıllık devreden oluştuğunu belirtmiştik. Türk toplulukları arasında yaş hesapları ve dönemleri de bu sisteme göre yapılmaktadır. Bu takvimde müçel sayımı 13 yaştan itibaren başlatılır.Şecere uzmanları ve yaşlı Kırgızların verdikleri bilgilere göre çocuğun yaşı on iki yıllık devrede on iki olur. Buna anne karnındaki 9 ay, bir yıl olarak eklenir. Böylece ilk devre olan Çagalık (Bebeklik) müçeli 13 olarak belirlenir. Bu takvimin kullanıldığı topraklarda bir kişi, yaşını değil, içinde bulunduğu müçeli söyler. Mesela 49 yaşındaki biri, yaşını “dördüncü müçel” şeklinde ifade eder.
- Birinci müçe Çagalık / Bebeklik müçesi 13 yaş
- İkinci müçe Cahıllık / Çocukluk müçesi 25 yaş
- Üçüncü müçe Yigitlik müçesi 37 yaş
- Dördüncü müçe Orta yaş müçesi 49 yaş
- Beşinci müçe Ak sakallık müçesi 61 yaş
- Altıncı müçe Gartañlık/İlk yaşlılık müçesi 73 yaş
- Yedinci müçe Garrılık/yaşlılık müçesi 85 yaş
12 hayvanlı Türk takvimindeki hayvanlar ve farklı boylardaki kullanımları
12 Hayvanlı Türk Takvimi ve günümüzdeki takvime göre yılların karşılıkları
- Örnek olarak doğum tarihi 1960 olan bir kişi, 12 hayvanlı Türk takvimine göre hangi yılda doğduğunu şöyle bulur: Önce 1960 + 9= 1969. Daha sonra 1969: 12= 164. Kalan: 1. Kalan’a bakılır,”Sıçan yılı”. Bu doğduğunuz hayvan yılını gösterecektir.
Sizlerde bu formülle Türk takviminde hangi yılda doğduğunuza bakabilirsiniz. Yada ay olarak hangi ayda yada müçelinizin hangisi olduğuna bakabilirsiniz.
Kaynak : Atatürk Üni. Türkiyat Araştırmaları Enstitisü Dergisi TAED 39 Prof. Dr. Hüseyin AYAN Özel Sayısı Erzurum, 2009, s. 671 – 683
